-Eee, anlat bakalım… Geçmiş sevgililerini!

-Ah o Salvatore yok mu?

-Kim(miş) bu Salvatore (Kurtarıcı)?

-Kim olacak? Benim ilk sevgilim.

-Bah hele … Demek ki ben senin ilk sevgilin değilim?

-Ne bakı ……… Sen de ……..!

-Ne yaptınız Salvatore ile?

-Ne yapacağız? Sarıldı, öptü, kuytu yerlerde………

-Sonra?

-Sonra ……İşte şey etti ………….

-Ne etti? Orana burana mı elledi?

-Elledi ya…………..

-Bak şu gavurun Salvatore’sine ……. Sen de onun orasına burasına elledin mi?

-Elledim ya! Ben de elledim. Bizde eşitlik var. Kadın erkek eşitliği. Elleme eşitliği.

-Kadınla erkek eşittir senin anlıyacağın. Birisi elledi mi öteki(si) de eller. Yani elleştiniz……..

-Elleştik… Ayaklaştık… Sonra olan oldu ………….

-Sonra oğlan mı oldu?

-Yok canım. Ne oğlanı! Olan oldu diyorum.

-Yani senin kazan delindi mi?

-Delinmedik ne kazan kaldı ne tencere!

-Niye beni çağırmadın?

-Seni tanımıyordum ki daha. Sonra seni çağırıp da ne yapacaktım? Onun yaptığını sen mi yapacaktın bana?

-Yok canım. Onu demek istemiyordum. “-Ulan!” derdim o Salvatore’ye, “bak ulan, böyle haltlar bizde yenmez. Ayıp değil mi sana? Şimdi bunun kazanı ne işe yarayacak? Bizde olsa yapamazdın bunu ……….

-Yani sizde yapılmaz mı böyle şeyler?

-Yapılmaz ya!…….. Kolay mı?

-Yani sizde herkesin kazanı sağlam mı?

-Sağlam! Hem de nasıl! Üstelik kalaylıdır da! Pırıl pırıl. Sizinkiler gibi yangın geçirmiş çayırdaki tandıra hiç benzemez……..

-Bizimkiler yanaştırmaz bile. Kendisi istese de yakınları yanaştırmaz adamı. Bizimkilerinki kilitlidir. Anahtarını da evlenmeyince vermezler.

-Nasıl tanırsınız birbirinizi? Bizim gibi önceden birbirinizi iyice tanıyıp evlenmez misiniz, içini dışını görerek, Kemerhisar deyişiyle?

-Nerdee? Bir kızla arkadaşlık olmaz da! Evlenmek istersen, oturduğu sokaktan başlayacaksın. Önce kapı dışındakileri memnun edeceksin. Ondan sonra kapı önündekileri. Köpek filan varsa ona da sevdiği yiyeceklerden getirip vermezsen seni evden içeri sokmaz. Bunu da aştın mı kardeşler çıkar karşına. Neyle sevinirlerse onları da sevindireceksin. Ne de olsa kardeşlik hakları vardır. Ardından babaya babalık, anaya analık hakkı tanıyacaksın. Onların da gönlünü ettin mi gerekeni sana yaptırıp, düğünü ettirirler ve anahtarı eline verirler. Anladın mı şimdi bu işlerin nasıl olduğunu?

-Anladım anlamaya ama sizde amma da zormuş! Bizler kolay ve ucuza gidiyormuşuz!

-Öyle. Ne de olsa bizler geri kalmış, gelişmekte olan ülkelerdeniz. Sizlerse uygarlık düzeni yüksek ülkelerden. Bunun için koşturup duruyoruz peşinizden sizlere yetişmek için ya……….

-Bizde var ya… kazanı sağlam  bir şu karşıda gördüğün kadın heykeli var. Başkası zor bulunur……..

-Hep o gavurun Salvatore’si yüzünden mi bu?

-Hep onun, onun gibilerin yüzünden.

-Sizde hiç mi suç yok?

-Yok, yok! Bizde yok! Bize kalsa yapmayız böyle şeyleri…..

-Dinle, bak! Şimdi sana bir öykü anlatayım bitirmek için…….

-Askerlerin bulunduğu bir kentte, bi kadın komutana çıkmış. Erlerden birisinin kızıyla o işi yaptığını söyleyip cezalandırılmasını istemiş. Komutan da yanında duran kılıcını kadına vermiş, kendisi de kını almış.

-Haydi, bayan, demiş, elindeki kılıcı şu kına sokmaya çalış! Kadın kılıcı kına sokmaya çalışıyormuş ama komutan elini sağa sola kaydırdığı, bir türlü yerinde durmadığı için beceremiyormuş. En sonunda kadın:

-Siz, demiş, yerinizde durmazsanız, hep sağa sola mıttır mıttır dönüp durup kını kaydırırsanız kına nasıl sokarım kılıcı?

Komutan da:

-Haklısınız bayan! demiş. Kızınız da, benim gibi, sağa sola, mıttır mıttır oynatıp dursaydı, benim erinki onunkine girmezdi. başına da böyle şeyler gelmezdi!……

İşte toplum konusundaki görüşü:

-Bir toplumu, tümüyle, akıllandırmak güçtür. Ancak, onu, yerine göre, açıkça, yerine göre sezdirmeden, düzelterek, insanların ruhuna, azar azar, ölçülü davranmayı yerleştirmek gerekir!

Toplumun, doğru yaşamak için, değişik görüşlü, bir uyuma gereksinimi vardır. Uyum içinde, toplumun iyiliği için, değişik düşünceler doğacaktır… Bununla, kendisiyle birlikte, silahlı sopalı çatışmaları da getirecek, değişik görüşleri demek istemiyorum. Uyumlu toplum yaşamının, gençleri eğitmeye, yasalara ve, konuşmada, eylemde, deneyimli kişilere gereksinimi vardır.

Bir kişinin öbüründen daha iyi bir görüş ileri sürmesi, bir kamu görevini … daha iyi yerine getirmesi, ya da çok güzel yapılar yapması gibi, kamu yararı açısından, birbirini geçmeye çalışma, yararlı bir yarışma, kamu yararına yönelik bir düşünceler bütünüdür…

Bence, herkes bildiğini ve elinden geleni yapmalı. Gerçekten de, bir kişi toplumu yönlendirmesi, bir kişi bilgeliği, bir kişi kamu yararına eliaçıklığı, birisi de sevimliliği, birisi suçlulara karşı sertliği ve ödün vermez davranışı, birisi de her türlü kuşkunun üstünde güvenilirliği ile beğeniliyorsa, toplum, eksiksiz bir dirlik içinde yaşar, daha doğrusu ayakta durur…

Şu gemide çalışanlara bakın: Kimileri kürek çekiyor, kimileri demir atıyor ya da alıyor, kimisi yelkenleri açıyor, kimisi geminin önünde ve ardında duruyor. Ancak, onlardan bir teki bile yaptığı işi bırakacak ya da denizcilik sanatının kurallarına aykırı davranacak olursa, onların deniz yolculuğu bir felakete dönüşür ve hepsi kendisini bir fırtına içinde bulur. Böyle değil de, birbirinden daha kötü gözükmemek ve dolayısıyla birbirini geçmek için yarış edecek olurlarsa, bu gemi, varmak istediği limana ulaşacak, her zaman rahat ve iyi bir yolculuk yapacaktır…

hipnoz: uyutma, uyku verme.

hipo….: düşük, alçak; (hipotansiyon: düşük tansiyon/kanbasıncı).

inhibe etmek: önlemek, engellemek, geçirmemek.

insomni: uyuyamama, uykusuzluk.

intra…..: …. arasın(d)a(n); (intravenöz: damardan, damara).

……it: (sonuna geldiği sözcükle ilgili hastalığı gösterir; örnek: gastrit: mide hastalığı/yangısı;

apandisit: körbarsak hastalığı/yangısı).

jinekoloji: kadın (hastalıkları) doktorluğu.

kardiyo ………: yürek (kalb)  ….(s)i⁴. 

karsinom: kanser (uru).

kastrasyon: iğdiş etme (edilme), bur(ul)ma.

kombinasyon: birlikte (birarada) kullan(ıl)ma.

kombine etmek: birlikte (birarada) kullanmak.

komponent: öge, parça.

konfüzyon: karışıklık, kafası karışma, bulanıklık.

konstipasyon: kabızlık, peklik, barsak tıkanması.

kontro…..: karşı …..

konvulsiyon: çarpın/tı  (-ma, -ış), titreme, çırpınma, debelenme.

koroner arter: yürek atardamarları.

kronik: yerleş/ik  (-miş, -ik), sürekli, sürüp gelen, süreğen.

laksatif: bağırsak(ları) yumuşatıcı, sürgün ilacı.

lezyon: ezik, yara.

libido: cinsel istek, kösnü, şehvet; (libido azalması: cinsel istek azalması).

lokal: yerel, bölgesel.

lumbago: bel, böğür…..

malarya: sıtma.

mental: akıl  ….(s)i⁴.

migren: yarım başağrısı.

mikotik: mantar(lar)ın yaptığı, mantar   …(s)i⁴.

miyalji: kas ağrısı.

multipl: kat(layan).

narkotik: uyuşturucu, uyutma (uyuşturma)  …(s)i⁴.

narkoz: uyuştur(ul)ma, uyuşukluk, uyutulma.

nevr….: sinir …..

nöro….: sinir ….(s)i⁴; (nörodermatit: sinirsel deri hastalığı).

nörolog: sinir (hastalıkları) doktoru.

obstruktif: tıkayıcı, tıkayan.

odonto….: diş  ….(s)i⁴.

odontoloji: dişbilimi.

oral: ağızdan, ağız  …(s)i⁴; (oral preparat: ağızdan alınan ilaç).

osteo….: kemik  ….(s)i⁴; (osteoporoz: kemik erimesi/delinmesi).

özofok: yemekborusu.

ödem: yangısız (hastalıksız) şiş.

paralitik: inme (felç)  ….(s)i⁴, inmeli, kötürüm.

parenteral: ağız dışı (yoldan) verilen.

patojen: hastalık yapan.

pediyatri: çocuk (hastalıkları) doktorluğu (bölümü).

pelegra: mısır (darı) hastalığı.

perforasyon: delinme.

periferik: çevre (dolay)  ….(s)i⁴.

permeabilite: geçirgenlik.

post…..:  …. sonrası.

potansiyalize etmek: güçlendirmek.

pre….: …. öncesi, ön………..

profilaksi: hastalıktan korunma.

pruritus: kaşıntı.

psikiyatri: ruh hekimliği (doktorluğu) (bölümü).

psişik: ruhsal.

reaksiyon: tepki.

reflu: geri (ters) akma.

renal: böbrek  ….(s)i⁴.

rino….: burun  ….(s)i⁴.

sensivite: duyarlılık.

sedatif: yatıştırıcı, sakinleştirici.

sekresyon: salgı.

semptom: belirti.

sendrom: belirtiler.

sirküle eden: dolaşan; (sirküle etmek: dolaşmak).

siyatalji: kalça (siniri) ağrısı.

siyatik: kalça siniri.

somnolans: uykusu gelme.

spesifik: belirgin, kesin.

stabilize etmek: ilerletmemek.

stoma….: mide …..

supportif: destekleyici.

stimülasyon: dürtü(kleme), uyarı, isteklen(dir)me, aç(ıl)ma.

sür….: …üstü, aşırı ….; (sürrenal; böbreküstü; sürdozaj: ölçüyü aşma).

tablet: sıkıt.

tansiyon: kan basıncı; (hipertansiyon: yüksek tansiyon/kanbasıncı).

taşikardi: yürek çarpıntısı, çarpıntı, yürek atışının hızlanması, hızlı yürek atması.

tendinit: sinir yangısı (hastalığı).

terapötik: iyileştirici, tedavi edici, tedavi etme  ….(s)i⁴.

tinnitus: çınlama, kulak çınlaması.

toksik: zehirleyici.

toksisite: zehirlenme, zehirlilik.

tolerans: kaldırabilme, kullanabilme.

tolere etmek: kaldırabilmek, kullanabilmek.

tonik: güçlendirici.

tonsilit: bademcik yangısı (hastalığı).

total: tüm, bütün.

trankilizan: yatıştırıcı.

trans….: …. arasın(d)a(n).

travm: yara, ezik; sarsıntı, örselenme.

travmatik: yara (sarsıntı)  ….(s)i⁴.

uterus: döl/yolu (-yatağı), rahim.

ülser: yara, deşik.

üroloji: bevliye, idrar yolları (hastalıkları) bilimi.

ürtiker: kurdeşen.

vagotoni: yavaşlat/ma  (-ıcılık).

vazokonstriktor: damar daralt/ıcı  (-an).

absorbe: emil/miş (-en), sorul/muş (-an).

absorbe edilmek: emilmek, sorulmak, içine çekilmek.

absorbe etmek: emmek, sormak, içine çekmek.

absorbsiyon: em(il)me, sor(ul)ma, içine çek(il)me.

afinite: benzerlik.

ajan: etken.

ajitasyon: tedirginlik, heyecan, kafası karışma.

aktif: etkin, etkili.

aktivite: etki(nlik), çalışma.

akut: ağır.

alji: ağrı; (miyalji: kas ağrısı).

allerji: (vücutta görülen kızartı, kızarma, kabartı vs. gibi) tepki.

allerjik: tepki yapan (gösteren).

alopesi: kıl (saç) dökülmesi, kılsızlık.

analjezi: ağrı(yı) kesme (durdurma).

analjezik: ağrı(yı) kes/en  (-ici) (durdur/an, -ucu).

anestezi: bayıltma, uyutma.

anestezik: bayıltıcı, uyuşturucu.

anksiyete: sıkıntı, iç sıkıntısı, yürek darlığı.

anomali: düzensizlik.

anoreksi: yemeden (yemekten) kesilme, yemek isteksizliği.

anti….: …(y)e² karşı,  ……… önleyici (kesici).

antiallerjik: tepki (allerji) önleyici, tepkiye (allerjiye) karşı.

antiemetik: kusmayı önle/yici (-yen) (durduran), kusturmayan.

antienflamatuar: yangı önleyici, iyileştirici.

antihipertansif: yüksek tansiyon (kanbasıncı) önleyici.

antikoagulan: pıhtılaşmayı önle/yici (-yen).

antipiretik: ateş düşürücü.

antiprüritik: kaşıntı ilacı, kaşın/tıya  (-maya) karşı kullanılan, kaşıntı önleyici, kaşıntı (kaşınma)…(s)i⁴.

anti(hi)staminik: damar daraltıcı.

aroma: (güzel) koku.

arter: atardamar.

asteni: güçsüzlük, yetersizlik, güçten düşme, kırıklık.

dental problem: diş sorunu.

depo edilmek: toplanmak, birik(tiril)mek, yığılmak.

depo etmek: toplamak, biriktirmek, yığmak.

depresyon: çöküntü.

dermat/it  (-oz): deri hastalığı.

dilatasyon: genişle(t)me.

dilate: genişlemiş; (- olmak) genişlemek.

dismenore: düzensiz aybaşı, aybaşı düzensizliği.

diüretik: işetici, çiş artırıcı (getirici).

diyabet: şeker (hastalığı).

diyare: sürgün, ishal.

doz: ölçü, ölçek.

dozaj: ölçü(yü) ayarlama (saptama); (sürdozaj: ölçüyü aşma, aşırı ilaç alma/kullanma).

duodenum: onikiparmak bağırsağı.

eliminasyon: at(ıl)ma, ele(n)me.

emülsiyon: çözelti.

endikasyon: kullanıldığı (kullanılması öğütlenen) yer: (kontroendikasyon: kullanılmadığı yer).

endike: kullanılır; (kontroendike: kullanılmaz).

endo…..: iç ….., içten ….., …. içinden,   ….d²e²n.

enfeksiyon: (mikroplu) hastalık.

enflamasyon: yangı, hastalanma.

enflamatuvar: yangılı, hastalanmış.

epigastrik: mide ağzı (üst karın bölgesi)  ….(s)i⁴.

epilepsi: sara, yilbik, tutarık.

ereksiyon: kalkma, sertelme.

eritrosit: alyuvar.

erüpsiyon: kabarık, uçuk(lama).

faktör: etken.

farmakoloji: eczacılık, ilaçbilim(i).

farmakolojik: ilaç (eczacılık/ilaçbilim) ….(s)i⁴.

fertilite: doğurganlık, verimlilik, üretkenlik.

fetus: dölüt, ana karnındaki çocuk.

fonksiyon: görev, işlev.

fotosensitif: ışığa (karşı) duyarlı.

gastro: mide, karın …..

gastrik: mide (karın) …..(s)i⁴;  (gastrik ülser: mide yarası, midede yara).

gastintentestinal: mide-barsak  ….(s)i⁴……….

gut: damla (hastalığı).

hallusinasyon: birşeyler görür gibi olma, sanrılama.

hematuri: kan işeme.

hepatik: karaciğer  (karabağır)  ….(s)i⁴.

hepatit: sarılık.

hiper: yüksek, aşırı; (hiperasidite: aşırı ekşime; hipersensivite: aşırı duyarlılık; hipertansiyon: yüksek tansiyon/kan basıncı).

hipnotik: uyutucu, uyku veren, uyutma  ….(s)i⁴.

-1) M.Ö. 333 yılında Çukurova’ya inen Büyük İskender, bir ırmağın (Cidno)  (Tarsus Çayı’nın) buz gibi sularında yıkandığı için ağır hastalanmış, az kalsın ölecekmiş. 

İskender’in Çukurova’da uzunca süre kalmasını Dario onun korktuğundan böyle yaptığını sanmış.

Oysa bu onun bir hastalığı nedeniyle olmuştur.

Nerdeyse bir öykü sayılabilecek bu olayla ilgili olarak, bir kaynaktan (Plutarco, Koşut Yaşamlar, İskender ve Sezar, Milano, 2012) aşağıdaki satırları aktarıyorum:

Kimisine göre bu çok yorulduğundan, kimisine göre ise, Cidno ırmağının buz gibi sularında yıkandığı için ortaya çıkmıştır.

Doktorların hiçbirisi onu iyileştirmeye girişemiyordu, hastalığın hiçbir ilaçla iyileşemiyeceğini, dolayısıyla başarısızlıkla sonuçlandığında, Makedonya’lıların kendilerini suçlayacağından korkuyorlardı.

Oysa (İskender’in doktoru olduğu gibi, çocukluk arkadaşı, Acarnaia’lı, Filippo (İskender’in arkadaşlarına ne denli güvendiğini göstermek amacıyla, yazar Plutarco bu olaydan sözetmiştir): 

O hastanın durumunun ağır olduğunu görüyordu ve, aralarındaki arkadaşlığa güvenerek kendisini başka çözüm olmadığından tehlikeye atıp, o durumdaki İskender’in yardımına koşmamanın yerinde olmadığını görerek, bir ilaç hazırladı ve İskender’i, savaş(abilmek)  için  bunu  içmesi  gerektiğine inandırdı.

Bu arada, Parmenione, cepheden (savaş alanından), İskender’e şunları içeren bir mektup gönderdi: Filippo konusunda kendine dikkat etmesi konusunda uyarıp şöyle diyordu:

Dario İskender’i öldürürse kendisine büyük armağanlar ve kızını da eş olarak vereceğine söz vermişti.

Ortada, ancak, bir tiyatroda görülecek, bir durum vardı: birisi mektubu okuyordu, öbürü ise ilacı  içiyordu; sonra birbirine bakıştılar ama aynı biçimde değil: dingin rahatlamış yüzü Filippo’ya olan sevgisini ve güvenini gösteriyordu:

Filippo ise kendisiyle ilgili bu suçlamadan dolayı öfkeden kuduruyor, bir  yandan, tanrılardan yardım diliyor, ellerini göğe kaldırıyor, bir yandan, yatağın üstüne kıvrılıp düşüyor, bir yandan da İskender’e korkmamasını, kendisine güvenmesini söylüyordu.

Bu arada ilaç, ilk anda, İskender’in gövdesini etkiledi, onun yaşam gücünü iyice kesti, öyle ki, sesi kısıldı, saçma sapan konuşmaya başladı, duyuları gerçekten sezilmez duruma geldi;

ama Filippo çarçabuk onu yaşama döndürdü ve İskender’in gücü yerine gelip Makedonya’lıların karşısına çıktı; bunlar onu görmedikçe üzüntüden kurtulamamışlardı.

-2) (A.İ.Beyhan, Tuana-Tuwana-Tyana, Ankara, Ağustos, 2005, s.66)

Halife Me’mun Tyana’da son durumu gördükten sonra Arabistan’a dönerken kardeşi Mu’tesim’le(Mutaasım’la), Toroslar’daki Şeker Pınarı’nda mola vererek eğleşmiştir. 

Halife suyun içinde soğutulan hurmadan kardeşiyle birlikte çokça yemiş, üzerine buz gibi sudan kana kana içmiştir.

Ama az sonra rahatsızlanmış, ateşi yükselmiş, felç olup ölmüştür. Ölüsü (Cenazesi) Kilikia’nın (Çukurova’nın) başkenti Tarsus’a getirilip Hakman’ın evine gömülmüştür.

-Erdemiyle yücelen bir kişi, demokrasiyi en iyi yönetime dönüştürür. 

Bu durumda,  tek bir kişinin yönetimi, ortak yarara yönelik olduğundan bir halk yönetimidir…. 

Özgürlük bilgenin en yüksek ereğidir. Özgürlük için ölmek yasalarda vardır … 

Yakınları, çocukları, kendine olan saygısı için ölmeyi doğa buyurur. Bütün insanlar da, doğaya kendi istekleriyle, yasaya zorunlu olarak, uyarlar

Özgürlük bilgenin en yüksek ereğidir. 

-Diktatörlerin köleleri gibi, öyle alçak kişiler vardır ki bunlar en sevdikleri kişileri bile, onun emrine vermeye hazırdırlar çünkü onlar, korku yaratmayan şeyden korkarlar, korkulması gerekenden korkmazlar!

Ahlaksızlar, sapıklar, sömürücüler, erdemlilere hakaret yağdıran kıskançlar, kötüleri öven dalkavuklar, muhbirler, parayla alınıp satılan iftiracılar, kötülük üstüne kötülük yığarlar…

Onların yüzünden, demokrasi, bir diktatörlüğe dönüşür!….

Neron’unki gibi olan diktatörlükler, kişiyi yargılamaksızın, ölüme gönderirler! Tiberio’nunki gibi olan diktatörlükler ise, kurbanlarını mahkemeye, yargıç önüne çıkardıktan sonra, ölüme yollarlar! Bunların ikisi de uğursuzdur!… 

Benimle ilgili yargılamadan kaçınacak olsam… yeryüzünün hangi köşesinde suçsuz gözükebilirim?

Neron korkusu yüzünden, yoldaşlarının sayısı 34’ten 8’e inip felsefeyi bıraktıklarında, Apollon, şu sözleri söylemiştir: 

-Neron’a korkutma gücünü veren tanrı, bana ondan korkmama gücünü vermiştir….  

Her türlü  gerçeğe karşın, yalan suçlamalarla ölüp, diktatörlere bilge gibi görünmek fırsatını vermek, çok büyük bir beladır.

Apollon, onu ne olursa olsun, mahkum etmek isteyen, Domiziano’ya meydan okuyarak, başkalarını savunma amacıyla, kendisiyle ilgili yargılanmayı ve tehlikeyi göze alıp Roma’ya gelmiş…. Konuşmalarıyla, kendisi suçlanacak yerde, İmparator’u suçladıktan sonra, olağanüstü bir biçimde, ortadan yok olmuştur, “Bedensel özgürlük olmadan ruhsal özgürlük olmaz!” ilkesine göre. Sonradan şunları söylemiştir: 

-Diktatör, hep, kendine dalkavukluk edenlerin sözlerine kulak vermiştir. Şimdi ise, kendisini eleştireni de dinlemiştir.Bu gibi olaylar, diktatörlerin yapısını allak bullak eder, onları öfkeden kudurtur!”.

---

---

---

---

---

---